Wścieklizna u kota This article is verified by a vet

Artykuł napisany przez Lek. wet. Franziska G.
co zrobić w razie wystąpienia wścieklizny u kota

W ramach profilaktyki wścieklizny u kota można stosować specjalne szczepionki.

Pod pojęciem wścieklizna rozumiemy wirusową chorobą zakaźną, zwykle nagłą i potencjalnie śmiertelną, wywoływaną przez tzw. lizawirusy (znane również jako wirusy wścieklizny). Oprócz kotów zachorować mogą na nią również inne zwierzęta, takie jak psy, bydło, świnie czy kurczaki. Wścieklizna ma potencjał zoonotyczny, co znaczy, że my, ludzie, jesteśmy również narażeni na zakażenie. Słowo „Lyssa” pochodzi z języka greckiego i oznacza „szaleństwa” lub „irracjonalny gniew”. Angielski termin „rabies”, z drugiej strony, pochodzi z łaciny i wyraża „wściekłość” lub „szał”. Oba terminy odzwierciedlają objawy wywołane przez wściekliznę, na przykład zwiększone wydzielanie śliny oraz nasilone ataki i gryzienie. Wścieklizna jest chorobą zwierząt podlegającą obowiązkowi zgłoszenia. Co robić w razie wystąpienia wścieklizny u kota i jak jej zapobiec?

Przenoszenie i cechy wścieklizny

Wirus wścieklizny należy do rodziny tzw. Rhabdoviridae. Na całym świecie istnieje jedenaście różnych gatunków wirusa wścieklizny, z których dwa są ważne dla kotów:

  • Klasyczny wirus wścieklizny („rabies”) dzieli się na dwie dalsze formy: Forma leśna („silvatic”) jest szczególnie rozpowszechniona w USA i Europie. Głównymi nosicielami wirusa tej formy są dzikie zwierzęta mięsożerne, takie jak lis, szop pracz i skunks. Z kolei forma miejska jest bardziej rozpowszechniona w Azji i Afryce. Dotyka ona głównie koty, psy i ludzi.
  • Europejski wirus wścieklizny nietoperzy 1 i 2 (ELBV 1/2) rzadko wywołuje zakażenia u kotów i innych ssaków.

Główną drogą przenoszenia wirusa wścieklizny są rany po ugryzieniu, w których zainfekowana ślina dostaje się do organizmu ofiary, która została ukąszona. Koty mogą również zarazić się przez otwarte rany. Wirus wścieklizny najpierw atakuje odsłonięte komórki mięśniowe w ranie. Ponieważ mięśnie mają wiele włókien nerwów obwodowych, wirusy wścieklizny mogą stąd atakować ośrodkowy układ nerwowy (OUN), a tym samym dotrzeć do mózgu przez rdzeń kręgowy. Tam infekcja rozprzestrzenia się ponownie poprzez zstępujące drogi nerwowe i oprócz ślinianek zaatakowane zostają również oczy i skóra.

Wścieklizna u kotów: Jakie są objawy?

Im bliżej centralnego układu nerwowego (OUN) znajduje się rana, tym szybciej wirus wścieklizny może zainfekować tkankę nerwową. Jeśli kot zostanie ugryziony przez zakażone zwierzę, pierwsze objawy pojawiają się zwykle po dwóch tygodniach do dwóch miesięcy.

Ze względu na migrację wzdłuż dróg nerwowych, wścieklizna u kotów przebiega w trzech różnych stadiach, które w ich obrazie klinicznym różnią się następująco:

  1. Faza prodromalna (2–5 dni): Koty liżą i drapią ranę oraz wykazują niepokój i wzmożone zachowania lękowe. Możliwe jest wystąpienie wymiotów.
  2. Faza porażeń (2–7 dni): Występują drgawki mięśni na całym ciele oraz napady drgawkowe. Powodują one silne wydzielanie śliny, charakterystyczne dla wścieklizny. Koty wykazują również wzmożoną wściekłość i gryzą, przez co ryzyko zakażenia jest na tym etapie szczególnie wysokie. Jeśli ten etap nie występuje lub jest tylko słaby, nazywa się ten okres „cichą wściekłością”.
  3. Faza paralityczna (3–4 dni): Stopniowo koty tracą przytomność z powodu postępujących objawów paraliżu. Gdy mięśnie oddechowe lub mięśnie sercowe są dotknięte przez ten paraliż, kot ostatecznie umiera.

Jak wykrywa się wściekliznę u kota?

Nagłe zmiany w zachowaniu nie zawsze muszą być oznaką wścieklizny. Lekarz weterynarii powinien zatem wykluczyć inne choroby zakaźne (np. toksoplazmozę lub nosówkę), silny ból i wewnętrzne uszkodzenia tkanki nerwowej (np. z powodu przepukliny dysku), jak również stres. Jeśli jednak kot nie był szczepiony profilaktycznie przeciwko wściekliźnie, należy rozważyć każdorazowo, czy nie doszło do zakażenia wścieklizną.

Od tego momentu konieczne jest poddanie kwarantannie kota podejrzanego o wściekliznę i rozpoczęcie działań ochronnych.

W celu uzasadnienia podejrzenia wścieklizny ważne jest przede wszystkim szczegółowy wywiad z opiekunem oraz sprawdzenie statusu zaszczepienia kota. Jeśli weterynarz dojdzie do wniosku, że zakażenie wścieklizną jest u kota bardzo prawdopodobne, należy go natychmiast przebadać. Z uwagi na to, że bezpośrednie i pośrednie wykrycie wirusa u żywych kotów jest trudne do oceny, wścieklizna jest zazwyczaj diagnozowana na podstawie badania patologicznego po śmierci lub uśpieniu kota. Obecnie preferowane są następujące metody wykrywania:

  • Za pomocą badania histologicznego tkanki mózgowej pod mikroskopem można wykryć tzw. ciałka Negriego (wirusowe ciałka wtrętowe w komórkach nerwowych).
  • Pośrednie wykrywanie wirusa odbywa się metodą immunofluorescencji (IF).
  • Bezpośrednie wykrywanie wirusa można przeprowadzić przy użyciu metod biologii molekularnej (np. łańcuchowej reakcji polimerazy w czasie rzeczywistym).

Możliwości leczenia i rokowania

Ponieważ wścieklizna jest dla kotów i innych zwierząt śmiertelna, leczenie nie jest niestety możliwe. Tak więc, zgodnie z ustawą o ochronie zdrowia zwierząt, zwierzęta podejrzane o zakażenie wścieklizną muszą zostać uśpione przez weterynarza, aby oszczędzić kotu cierpienia i zapobiec dalszym zakażeniom wścieklizną.

Jak można zapobiec wściekliźnie u kota?

Chociaż w Polsce nie ma obowiązku szczepienia kotów przeciwko wściekliźnie, jest ona zdecydowanie zalecana. Dotyczy to w szczególności zwierząt wolno żyjących, które mają kontakt z dzikimi zwierzętami, takimi jak lisy. Szczepienie podstawowe odbywa się od 12 tygodnia życia. W zależności od producenta szczepionki, dodatkowe szczepienia podawane są od 15 miesiąca życia. Szczepienie przypominające powinno zostać wykonane co 2–3 lata. Ponadto zaleca się unikanie kontaktu z zachowującymi się podejrzanie dzikimi zwierzętami i zgłaszanie ich właściwym organom.


Lek. wet. Franziska G.

Wszechstronne wykształcenie weterynaryjne uzyskała na Uniwersytecie Justusa Liebiga w Gießen (Justus-Liebig-Universität Gießen). Zdobyła tam doświadczenie w różnych dziedzinach, takich jak medycyna małych, dużych i egzotycznych zwierząt, a także farmakologia, patologia i higiena żywności. Obecnie udziela się jako autorka, pracuje także nad własną rozprawą naukową. Jej celem jest polepszenie ochrony zwierząt przed chorobami wywoływanymi przez patogeny bakteryjne. Oprócz naukowej wiedzy weterynaryjnej, jako szczęśliwa opiekunka psa, dzieli się także własnymi doświadczeniami. Dzięki temu potrafi jeszcze lepiej zrozumieć i wyjaśnić obawy i problemy, jak również powtarzające się pytania opiekunów dotyczące zachowania i zdrowia ich zwierząt domowych.


Najczęściej polecane
7 min

Dlaczego koty mruczą i jak to robią?

Czy istnieje piękniejszy odgłos niż mruczenie kota? Dla jego oddanego opiekuna zapewne nie. Koty mruczą, kiedy czują się dobrze – i to uczucie przenoszą również na swojego człowieka. Jednak koty mruczą także z innych powodów, na przykład, kiedy coś je boli lub odczuwają stres. Dlaczego koty mruczą i w jaki sposób produkują ten ciągły, motoryczny dźwięk?